Robert F. Worth – The Atlantic

Që nga momenti kur raketat e para iraniane u shfaqën në qiellin mbi Gjirin Persik gjatë fundjavës së kaluar, përpjekjet e vendeve të goditura për t’i interceptuar ato janë shoqëruar me një tjetër përpjekje po aq intensive: qetësimin e banorëve, turistëve dhe investitorëve se nuk kanë arsye për t’u shqetësuar.

Presidenti i Emirateve të Bashkuara Arabe u filmua duke shëtitur i qetë në një qendër tregtare në Dubai, ndërsa një numër i madh influencuesish në rrjetet sociale minimizuan pamjet e hoteleve të djegura dhe aeroporteve të mbyllura.

“Duke parë normat e kriminalitetit në Evropë, Dubai mbetet statistikisht më i sigurt edhe me raketa që fluturojnë”, shkroi në rrjetin X Pavel Durov, drejtori ekzekutiv i aplikacionit Telegram. “Mezi pres të kthehem.”

Megjithatë, edhe optimistët pranojnë se sa më shumë të zgjasë lufta, aq më shumë do të ekspozohen dobësitë e mëdha të rajonit të Gjirit.

Rreziqet për Emiratet e Bashkuara Arabe, Arabinë Saudite, Katarin, Bahreinin dhe Kuvajtin shkojnë përtej ndërprerjes së shitjeve të naftës dhe gazit.

Në një rajon të thatë me pak burime natyrore, të gjithë varen nga furnizimet e përditshme me ushqime dhe ujë të desalinizuar, që transportohen përmes rrugëve dhe tubacioneve që mund të goditen nga ajri.

Në gjysmë shekullin e fundit, Gjiri është transformuar nga një shkretëtirë me pak banorë në një qendër moderne migrimi dhe tregtie me rreth 60 milionë banorë. I gjithë ky prosperitet është ndërtuar mbi një supozim të brishtë: se Irani nuk do të bënte kurrë atë që po bën tani.

“Nëse kjo vazhdon edhe një javë apo dy, turistët dhe investitorët do të kthehen dhe humbjet mund të rikuperohen”, tha një qytetar nga Emiratet që kërkoi të mbetet anonim. “Por nëse zgjat më shumë, vetëm Zoti e di se çfarë mund të ndodhë.”

Numri i raketave që po lëshohen drejt vendeve të Gjirit është ulur ditët e fundit, kryesisht falë përpjekjeve të SHBA-ve dhe Izraelit për të shkatërruar lëshuesit iranianë.

Por edhe një numër i vogël sulmesh me dronë, nëse vazhdojnë për muaj të tërë, mund të dëmtojnë imazhin e Gjirit si një strehë e sigurt në një rajon të paqëndrueshëm.

Dubai, qyteti më i madh i Emirateve të Bashkuara Arabe, është veçanërisht i ekspozuar ndaj këtij rreziku reputacional, pasi ekonomia e tij varet shumë nga turizmi, pasuritë e paluajtshme dhe investimet e huaja.

Por në fakt i gjithë rajoni i Gjirit është bërë peng i luftës në zhvillim.

Katari ka më pak sisteme mbrojtjeje ajrore se fqinjët e tij më të mëdhenj.

Ministri i Energjisë i këtij vendi, Saad al-Kaabi, paralajmëroi se të gjithë prodhuesit e naftës dhe gazit në Gjirin Persik mund të detyrohen të ndalojnë prodhimin brenda pak ditësh. Sipas tij, lufta mund të “rrëzojë ekonomitë e botës”.

Punëtorët e huaj përbëjnë një pjesë të madhe të popullsisë së rajonit dhe tashmë mijëra prej tyre janë larguar në ditët e fundit.

Perspektiva e një eksodi edhe më të madh është shqetësuese për shumë banorë të Gjirit, të cilët varen nga fuqia punëtore e emigrantëve për gjithçka, nga kujdesi për fëmijët deri te industria e naftës.

Pasiguria është shtuar edhe nga paqartësia rreth llogaritjeve strategjike të Iranit dhe Shteteve të Bashkuara. Askush nuk mund të thotë me siguri se çfarë do ta kënaqte presidentin Donald Trump, apo çfarë logjike përcakton objektivat që zgjedh Irani.

Nga qindra raketat dhe mijëra dronët që Irani ka lëshuar ndaj vendeve të Gjirit që nga fillimi i konfliktit, shumica duket se kanë pasur në shënjestër bazat ushtarake amerikane.

Por disa prej tyre kanë goditur edhe objektiva simbolike, si hotelet në Dubai.

Sipas një zyrtari të lartë të Gjirit, këto sulme ndaj objektivave ekonomike janë pjesë e një përpjekjeje iraniane për të detyruar liderët e rajonit të ushtrojnë presion ndaj Shteteve të Bashkuara për t’i dhënë fund luftës.

Megjithatë, ka shenja se Irani po ngjitet në një shkallë të re përshkallëzimi.

Ai ka kryer sulme ndaj disa prej porteve të Gjirit dhe kërcënimet për të goditur çdo tanker që kalon në Ngushticën e Hormuzit e kanë bllokuar praktikisht këtë korridor detar, përmes të cilit kalon rreth 20 për qind e furnizimit global me naftë.

Një nga skenarët më të frikshëm, sipas disa zyrtarëve sauditë dhe emiratas, do të ishte një sulm ndaj furnizimit me ujë. Gadishulli Arabik nuk ka lumenj apo liqene dhe të gjitha vendet e Gjirit varen nga impiantet e desalinizimit të ujit të detit.

Këto objekte, që përbëjnë rreth gjysmën e kapacitetit global të desalinizimit, zakonisht janë të lidhura me centrale energjetike, gjë që i bën edhe më të prekshme ndaj sulmeve.

“Ky ka qenë një shqetësim ekzistencial për vendet e Gjirit”, tha profesori Michael Christopher Low nga Universiteti i Utah. Goditja e këtyre impianteve do të konsiderohej krim lufte sipas Konventave të Gjenevës, por nuk do të ishte diçka e paprecedentë.

Në vitin 1991, gjatë tërheqjes nga Kuvajti, forcat e Saddam Hussein sabotuan impiantet e desalinizimit dhe energjisë elektrike të vendit. Në vitin 2022, rebelët Houthi goditën gjithashtu një impiant desalinizimi dhe centrale energjetike në Arabinë Saudite.

Një faktor tjetër i pasigurisë lidhet me zhvillimet e mundshme brenda vetë Iranit. Në qarqet diplomatike po diskutohet edhe skenari që regjimi iranian mund të përçahet në fraksione rivale ose të përfshihet në një luftë civile, siç ndodhi në Siri dhe Libi.

Një kaos i tillë mund të përhapej lehtësisht përtej kufijve të Iranit. Gjiri Persik është relativisht i ngushtë dhe nuk do të ishte pengesë e madhe për militantë apo grupe të armatosura që mund ta kalonin me skafe të shpejtë.

Secili nga këta skenarë do të përbënte një goditje strategjike për Shtetet e Bashkuara, të cilat mbështeten te një rrjet bazash ushtarake në Gjirin Persik për të ruajtur fuqinë e tyre në Lindjen e Mesme dhe Afrikë.

Një destabilizim i rajonit do të kishte gjithashtu pasoja të rënda për ekonominë globale, e cila mbetet ende e varur nga furnizimet me naftë nga Arabia dhe vendet e Gjirit.

“Ky është skenari që vendet e Gjirit i druheshin prej vitesh”, tha Kristian Ulrichsen nga Instituti Baker për Politika Publike në Universitetin Rice. “Ata janë kapur në mes të një lufte që nuk e nisën vetë, por ndodhen në vijën e parë dhe po mbajnë peshën e reagimit.”

Për momentin, liderët e Gjirit kanë shumë pak mundësi për të ndikuar në zhvillimet e luftës. Ata nuk patën pothuajse asnjë rol në vendimin për nisjen e saj dhe nuk mund ta ndryshojnë drejtpërdrejt rrjedhën e konfliktit.

Shumë prej tyre do të dëshironin fundin e regjimit iranian që po lëshon raketa ndaj tyre. Por ata e dinë gjithashtu se ajo që mund të vijë më pas mund të jetë edhe më e rrezikshme.